diyabetik cocuk.com. Diyabet ( şeker hastalığı) ve hipoglisemi önemi.Hipoglisemi belirtileri.Hipoglisemi nedenleri.Gece hipoglisemi riski.Gece hipoglisemi sebepleri.Dawn ve somogi fenomeni.Hipoglisemi durumunda yaklaşım.Hipoglisemi ve glukagon tedavisi.Hiperglisemi ve diyabetik ketoasidoz.Diyabetik ketoasidoz belirtileri.Diyabetik ketoasidoz olgusunda yaklaşım.
Diyabet (Şeker hastalığı) nda özellikle yeni tanı konulan dönemde ,şeker düşme belirtileri hakkında aile iyi bilgilendirilmiş olmalı , tüm aile ne yapacağını bilmelidir.
Hipoglisemi de genel belirtiler ;
Huzursuzluk, açlık hissi – bulantı, ellerde titreme,çarpıntı,soluk görünüm ve soğuk terleme.
Hipoglisemi belirtileri genel kan şeker düzeylerine göre değişik değerlerde görülmekle beraber, genelde 70 mg/dl altına inmeye başlayınca görülür.
Eğer yalnız kalınıyorsa şeker hedefleri biraz yüksek tutulup, insülin dozları biraz azaltılabilir.
Hipoglisemi nedenleri neler olabilir?
Öğünde az karbonhidrat tüketilmiştir veya öğün geciktirilmiştir.
İnsülin dozu fazla gelmiştir (Bazal veya bolus dozlar)
İshal tablosu vardır ve ihtiyaç azalmasına rağmen insülin dozu azaltılmamıştır
Alkol kullanılmıştır.
Sportif faaliyet veya aşırı aktivite yapılmıştır.
Kan şeker seviyesi 50mg/dl altına geldiğinde ciddi hipoglisemi düşünülür.
Bu tabloda bilinç yitirme ve kasılmalar oluşabilir.
Bazıları hipoglisemik belirtilerin farkına varamazlar , böyle hastalarda daha yüksek hedef şeker düzeyleri belirlenmelidir.
Hipoglisemi sonrası vücudun şekeri yükseltmek için gösterdiği reaksiyon rebound olarak adlandırılır, bu devrede şeker seviyesi çok yükselebilir ve insülin direnci gelişebilir.
Bu süreç çocuklarda birkaç saat sürebilirken , yetişkinlerde daha uzun sürebilir.
Birçok hasta hipoglisemi sonrası aşırı yemek yer ve insülin dozunu da azaltma eğilimine girerler. Bunun sonucunda bu sefer de istenmeyen yüksek değerler karşımıza çıkar.
Gece yarısı hipoglisemi lerinde , uykuda olunduğundan belirtiler gözden kaçabilir.Bunu anlamanın tek yolu en azından haftada bir kez gece 02-04 saatlerinde şeker ölçümleridir.
Gece hipoglisemi belirtileri ;
Kabus görme,terleme, sabah baş ağrıları ve yorgun uyanma .
Gece hipoglisemi sebepleri;
Öğleden sonra – akşam saatleri yoğun egzersiz , yatış saatinde uygulanan fazla insülin dozu veya akşam ara öğün öncesi fazla gelen insülin dozu geceyi riske sokar.
Genel olarak yatış saatinde 120mg/dl seviyelerinin altında olmamakta fayda vardır, geç emilen karbonhidratlı yiyeceklerin yatmadan alınmasıyla düşme engellenebilir.
Sabah ölçümlerinde yüksek değerlerle karşılaşılırsa dawn veya somogi fenomenleri düşünülmelidir.
Dawn fenomende büyüme hormonu etkisiyle sabaha karşı şeker yükselmesi görülür.
Somogi fenomeninde ise gece şeker düşmesi yaşanmışsa düzenleyici hormonlar sayesinde rebound gelişir ve şeker yükselir.
Ayrım ancak gece 02-04 saatlerinde şeker ölçümüyle mümkündür.
Eğer dawn fenomense insülin dozu arttırımı, somogi ise doz azaltımı gerekecektir.
Hipoglisemi durumunda yaklaşım;
Hipoglisemi tedavisinde hızlı davranılmalı, önce çabuk kan şekeri yükselten karbonhidratlarla daha sonra ise kompleks karbonhidratlarla uzun etki sağlanmalıdır.
Çabuk etkili olarak en iyi seçim glikoz tabletleridir ( yurt dışında mevcut).
Bunlar temin edilemezse 1 tatlı kaşığı bal veya şekerli içecekler ; kola,meyve suları,dondurma çikolata…..el altında ne bulunursa verilir.
(Aslında bu ürünlerin glisemik indeksleri istenildiği kadar yüksek değildir, ancak hipoglisemi yi acil olarak düzeltmek için kullanılabilir.)
Glikoz tabletleri saf olduğundan şeker yükseltmede birinci seçenek olmalıdır.
5 grlık bir şeker tabletinin sağlayacağı yükseltme ; ortalama 15 -25 mg/dl’dir.
Hipoglisemi saptandığında hemen 15 -20gr tercihen çabuk etkili karbonhidrat alınmalı,vücutta fazla insülin olduğu (kullanılmamış insülin ) düşünülüyorsa , kompleks karbonhidrat eklenmeli (kraker, elma, süt gibi).20-30 dk sonra kontrol şeker ölçümü yapılmalı,düşük ise ek karbonhidrat alınmalıdır.
Normalde 15-20grlık karbonhidrat alındığında şeker seviyesinde 50-75 mg/dl’lik yükselme beklenebilir.Düzeltme yapılırken aşırı tüketim yapılmamalı,yoksa fazla yükselen şeker değeri, gün boyu ölçümlerin bozuk gitmesine yol açar.
Eğer sıklıkla düşük kan şekerleri saptanıyorsa insülin dozunun fazla geldiği akla gelmelidir.
Hipoglisemi değerleri daha çok hangi saatlerde ise o saatlerde etkili olan insülin dozu gözden geçirilmelidir.
Bazal ve bolus dozlar arasında yaklaşık %50 oranının sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilmelidir.
Düşük değerlerin derecesine göre günlük toplam dozda %5-10 arası azaltma uygun olur.
Kullanılan insülin tipi de önemlidir. Hızlı etkili kullanıldıktan 2 saat sonra hipoglisemi olmuşsa , kanda daha 1-2 saatlik insülin olduğu akla gelmelidir.
Hipoglisemi 3saat sonra ise daha az karbonhidrat eklemeyle toparlanma olacağı düşünülmelidir.
Ciddi hipoglisemi saptandığında ( baygın,kasılmalar geçiriyor) Glukagon enjeksiyonu (kutuda toz ve sıvı flakon halindedir,karıştırılarak adaleye uygulanır) gereklidir. Bu hormon karaciğer depolarından hızla glukoz salınımı sağlar.
Glukagon, İnsülin kullanan her hastanın evinde, okul veya işinde, tatilde yanında bulundurması gereken iğnedir.
60 kg altındakilerde adaleye uygulanacak tek dozluk Glukagon enjeksiyonu bulantı yapabilir, bu nedenle önce yarım doz yapılır, 15 dk sonra yeterli yükselme yoksa diğer yarısı yapılır.Hastada 15dk sonrasında belirgin gelişme olmazsa acil yardım istenmelidir.
Kan Şekeri Yükselmesi ( Hiperglisemi) ve Ketoasidoz
Aslında birçok tip1 diyabet li tanısı ketoasidoz tablosuyla konur.Vücutta insülin seviyesi çok azaldığında glikoz depolarına rağmen yağ yıkımı ön plana geçer, aşırı yağ yıkımı kanda keton seviyesini yükseltir, asidik ortama yol açar.Bulantı-kusmalı bir tablo ortaya çıkar.Tedavi başlanmazsa ciddi sorunlar gelişir.
Hiperglisemi günlük hayatta sık karşılaşılan bir durumdur.Her zaman değerler yüksek ise günlük toplam insülin dozu arttırılacaktır.
(İstisnası ; hipoglisemi leri düzeltmek isterken alınan şekerlerden sonra gelişen yüksek değerlerde , toplam insülin dozu düşürülür)
Sabah hiperglisemi si büyüme hormonu ve kortizol artışına bağlıdır, bu olgularda bazal insülin seviyesini arttırmak gerekecektir.
(Gece hipoglisemi sine bağlı rebound yükselmesi olmadığı saptandıktan sonra)
Gün boyu ölçümlerinde sürekli yüksek seviyeler varsa günlük toplam insülin dozunda artırım gerekecektir.
Öğün sonrası kontrollerde yüksek değerler varsa bolus dozlar yetersiz demektir. (Kullanılan insülin tipine göre öğün önü bekleme süresine dikkat edilmeli, öğünden 45-60dk sonra egzersiz yapılmalıdır. )
Öğünlerde yüksek protein ve yağ içeren gıdalar fazla alınırsa geç dönem şeker yükselmeleri görülebilir.( Ya miktara dikkat edilecek, ya da öğün sonrası 3-4 saatte şeker kontrol edilip düzeltme dozu eklenecek. Dozun yarısı öğün önü kalan yarısı da öğün sonu uygulanırsa fayda sağlanabilir.)
Hızlı etkili insülin ler yüksek değerlerin düşürülmesinde yarar sağlar.(Tek seferde 0.1 ünite/kg dozu genellikle yeterlidir.) Dozdan 3 saat sonra kontrol değeri bakılır, halen yüksekse aynı doz tekrarlanır.(Doz araları 2saatten az olursa üst üste eklenmiş insülin nedeniyle hipoglisemi riski vardır.)
Ayrıntılı insülin kullanımı doz ayarlamaları bölümünde verilmektedir.
Diyabetik Ketoasidoz belirtileri;
Ağızda kuruluk,fazla idrara çıkma, bulantı, açlık artışı,halsizlik,nefeste aseton kokusu, karın ağrısı ve bilinç kaybı.
Kan şekeri 300mg/dl üzerinde ve idrar çubuklarıyla yapılan testte keton saptanması halinde diyabetik ketoasidoz tanısı konabilir .
Hastalık dönemleri diyabetik ketoasidoz riskini arttırır.Böyle dönemlerde sık şeker ölçümü yapılır, 300mg/dl üzerinde keton bakılır,şeker ölçümleri sürekli yüksekse bazal insülin ve sıvı alımı arttırılır, gerekirse her 3 saatte düzeltme dozları yapılarak şeker 200mg/dl altında tutulmaya çalışılır , kusmalar eklenir-keton saptanırsa acilen doktorla görüşülür.
(Şekerhastalığı, Diyabet, diyabetik, Hipoglisemi, insülin, dawn, somogi, hiperglisemi,ketoasidoz,Glukagon,)